Seeing Sounds: over muziek en vrijheid
Met de tentoonstelling Seeing Sounds presenteert museum van Bommel van Dam het werk van vier kunstenaars van verschillende generaties voor wie muziek onlosmakelijk verbonden is met vrijheid – persoonlijk, politiek en artistiek. Sedje Hémon, Sam Middleton, Dion Rosina en Raafat Ballan laten zien dat muziek niet alleen een onderwerp kan zijn, maar ook een methode en vorm van verzet. In hun werk verweven zij muzikale elementen als compositie, improvisatie, sampling en samenspel om vrijheid, identiteit en verbinding te verbeelden.
Een dialoog tussen generaties over kunst, muziek en vrijheid
Hoewel Hémon, Middleton, Rosina en Ballan uit verschillende generaties en culturen komen, delen zij dezelfde overtuiging: dat in muziek zowel inspiratie als een methode kan worden gevonden die sociale, politieke en artistieke grenzen kan doorbreken. Seeing Sounds brengt hun variaties op dit thema nu samen in één tentoonstelling, die de rol van muziek in de vier oeuvres voelbaar maakt en interessante overeenkomsten toont. Het werk van de vier kunstenaars laat zo zien hoe muziek – van jazz tot hiphop – een visuele taal wordt die vrijheid tastbaar maakt.
Zo ontwikkelde Sedje Hémon (1923-2011), die na terugkeer uit concentratiekampen fysiek niet meer in staat was viool te spelen, een unieke methode om abstracte kunst ook als muziekstuk uit te voeren. Haar schilderij-composities zijn een onderbelicht hoofdstuk in de Nederlandse kunstgeschiedenis. Generatiegenoot Sam Middleton (1927-2015), opgegroeid in de New Yorkse wijk Harlem en later werkzaam in Nederland, vertaalde de ritmes en improvisaties van de jazz in collages en schilderijen. In zijn werk zijn de Afro-Amerikaanse cultuur en de strijd voor burgerrechten voelbaar. Decennia later put Dion Rosina (1991) op vergelijkbare wijze uit de samplecultuur van de hiphop: hij hergebruikt bestaande beelden om ruimte te maken voor lang genegeerde verhalen en gemeenschappen. In de schilderijen van Raafat Ballan (1990) spelen muzikanten een cruciale rol. Voor hem is muziek een sociale praktijk – iets wat mensen samenbrengt en ruimte schept voor zingeving en verbondenheid.
Kijken met ogen én oren
Seeing Sounds nodigt bezoekers uit om het werk van Hémon, Middleton, Rosina en Ballan ook in dialoog met geluid te ervaren. Vier luisterstations met zorgvuldig geselecteerde vinylplaten maken de muzikale werelden van de kunstenaars hoorbaar. Bezoekers kunnen zelf bladeren, kiezen, luisteren en ontdekken hoe muziek hun blik op de kunstwerken verandert. Uniek is dat verschillende schilderijen van Sedje Hémon daadwerkelijk als muziekstuk zijn uitgevoerd. Een aantal is te horen in uitvoeringen die speciaal voor de tentoonstelling zijn geselecteerd. Zo kan een breed publiek zich inleven in Hémons visie dat abstracte schilderkunst en muziek dezelfde taal spreken.
Publieksprogramma: luisteren, maken, ervaren
Het publieksprogramma van Seeing Sounds richt zich op kinderen, jongeren en volwassenen en verkent de verwevenheid van klank, beeld, identiteit en vrijheid. Naast de luisterstations maken workshops, gesprekken, performances en educatieve projecten deze tentoonstelling tot een multisensorische ervaring. Onderdeel van het publieksprogramma is ook een samenwerking met Muziekgebouw aan ‘t IJ voor cultuurfestival Zomerparkfeest. In dit participatieprogramma vertalen festivalbezoekers kunstwerken naar geluid met de unieke instrumenten van SoundLAB: van DJ-tools tot bijzondere instrumenten uit verschillende culturen.
Talentontwikkeling: een immersieve geluidsinstallatie
Nieuwe Helden Next Level (NHNL) is een community voor jongeren en jonge makers in Limburg die hun talent ontwikkelen binnen hiphopcultuur. NHNL ontwikkelt in samenwerking met het museum een nieuwe geluidsinstallatie die voortbouwt op de thema’s van de tentoonstelling. Deze installatie vertaalt Seeing Sounds in een ruimtelijke luisterervaring waarin bezoekers zelf onderdeel worden van een collectieve compositie. De ontwikkeling van deze geluidsinstallatie vindt in de loop van de tentoonstelling plaats en is vanaf september in het museum te ervaren. De samenwerking verbindt de tentoonstelling met hedendaagse makers die op het snijvlak van kunst, geluid en maatschappelijke verbeelding werken.
Over de kunstenaars
Sedje Hémon – schilderijen die klinken zoals ze eruitzien
De Joods-Nederlandse schilder en componist Sedje Hémon (geboren Sedje Frank, 1923-2011) was opgeleid als violist en beschouwde muziek als haar diepste roeping. Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte zij betrokken bij het verzet, en werd verraden. Ze overleefde de oorlog doordat ze in Auschwitz in het door SS-ers opgerichte kamporkest moest spelen. De fysieke gevolgen van haar gevangenschap maakten het haar na de oorlog onmogelijk nog viool te spelen. Hémon vond echter een nieuwe manier om haar muzikaliteit uit te drukken – niet via het instrument, maar via het schilderij.
De abstracte werken die zij ontwikkelde zijn opgebouwd uit nauwkeurig berekende composities van lijnen, vlakken en kleuren die gelezen en uitgevoerd kunnen worden als muziekstukken. Haar oeuvre vormt een zeldzaam voorbeeld van een volledig uitgewerkt systeem, door Hémon ‘integratiemethode’ genoemd, waarin beeldende kunst en muziek samenvallen. Het werk van Hémon is de laatste jaren herontdekt, maar verdient een steviger plaats in de canon. De tentoonstelling onderstreept dit door een uitgebreid overzicht van schilderijen en linosneden uit de jaren 50 en 60 te presenteren.
Dion Rosina – samplen als methode
De Afro-Caribisch-Nederlandse schilder Dion Rosina (1991) voelt zich aangetrokken tot vergeten verhalen, mythologieën en levens die buiten de officiële geschiedschrijving zijn gehouden. Daaruit selecteert hij beelden – van archiefstukken tot historische foto’s – die hij bewerkt en combineert tot nieuwe composities.
De sleutel tot zijn werk is het concept van de sample, ontleend aan de hiphop. Een producer neemt een fragment uit een bestaand nummer en verwerkt dat in een nieuwe productie. Zo ontstaat een gesprek tussen verschillende tradities en generaties. Rosina past deze methode toe op beelden. Door bestaande beelden toe te eigenen en in een nieuwe context te plaatsen, neemt hij een vertelruimte in die lang aan genegeerde gemeenschappen werd ontzegd. Zijn werk, waarmee hij de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2026 won, sluit aan bij actuele discussies over erfgoed, representatie en macht.
Sam Middleton – jazz als beeldtaal
Sam Middleton (1927-2015), van wie museum van Bommel van Dam dankzij een recente schenking de grootste collectie werken in Nederland bezit, bracht de energie van de Afro-Amerikaanse wijk Harlem mee naar Europa. In zijn collages combineerde hij gevonden materialen – van concertprogramma’s tot muziekpartituren – tot composities die de spontaniteit en het ritme van de jazz nabootsen. Met deze ‘geïmproviseerde solo’s’ verbeeldde de kunstenaar wat jazz voor hem betekende: een taal van beweging, dialoog en culturele uitwisseling. Zijn werk is een uitdrukking van de vrijheid die hij in zijn geboorteland had moeten bevechten.
De laatste jaren neemt de internationale waardering voor Middletons schilderijen en collages weer toe, zoals blijkt uit aankopen en presentaties door onder meer Centre Pompidou en het Stedelijk Museum. Seeing Sounds is de volgende stap in deze ontwikkeling.
Foto:
Sedje Hémon
Modèle bizarre avec des triangles, 1988
Acryl op doek, 55 × 98 cm
Sedje Hémon Stichting
Fotografie: Wet Plate Collodion; Hans Wijninga
Dit vindt u misschien ook leuk
Tags
Met de tentoonstelling Seeing Sounds presenteert museum van Bommel van Dam het werk van vier kunstenaars van verschillende generaties voor wie muziek onlosmakelijk verbonden is met vrijheid – persoonlijk, politiek en artistiek. Sedje Hémon, Sam Middleton, Dion Rosina en Raafat Ballan laten zien dat muziek niet alleen een onderwerp kan zijn, maar ook een methode en vorm van verzet. In hun werk verweven zij muzikale elementen als compositie, improvisatie, sampling en samenspel om vrijheid, identiteit en verbinding te verbeelden.
Een dialoog tussen generaties over kunst, muziek en vrijheid
Hoewel Hémon, Middleton, Rosina en Ballan uit verschillende generaties en culturen komen, delen zij dezelfde overtuiging: dat in muziek zowel inspiratie als een methode kan worden gevonden die sociale, politieke en artistieke grenzen kan doorbreken. Seeing Sounds brengt hun variaties op dit thema nu samen in één tentoonstelling, die de rol van muziek in de vier oeuvres voelbaar maakt en interessante overeenkomsten toont. Het werk van de vier kunstenaars laat zo zien hoe muziek – van jazz tot hiphop – een visuele taal wordt die vrijheid tastbaar maakt.
Zo ontwikkelde Sedje Hémon (1923-2011), die na terugkeer uit concentratiekampen fysiek niet meer in staat was viool te spelen, een unieke methode om abstracte kunst ook als muziekstuk uit te voeren. Haar schilderij-composities zijn een onderbelicht hoofdstuk in de Nederlandse kunstgeschiedenis. Generatiegenoot Sam Middleton (1927-2015), opgegroeid in de New Yorkse wijk Harlem en later werkzaam in Nederland, vertaalde de ritmes en improvisaties van de jazz in collages en schilderijen. In zijn werk zijn de Afro-Amerikaanse cultuur en de strijd voor burgerrechten voelbaar. Decennia later put Dion Rosina (1991) op vergelijkbare wijze uit de samplecultuur van de hiphop: hij hergebruikt bestaande beelden om ruimte te maken voor lang genegeerde verhalen en gemeenschappen. In de schilderijen van Raafat Ballan (1990) spelen muzikanten een cruciale rol. Voor hem is muziek een sociale praktijk – iets wat mensen samenbrengt en ruimte schept voor zingeving en verbondenheid.
Kijken met ogen én oren
Seeing Sounds nodigt bezoekers uit om het werk van Hémon, Middleton, Rosina en Ballan ook in dialoog met geluid te ervaren. Vier luisterstations met zorgvuldig geselecteerde vinylplaten maken de muzikale werelden van de kunstenaars hoorbaar. Bezoekers kunnen zelf bladeren, kiezen, luisteren en ontdekken hoe muziek hun blik op de kunstwerken verandert. Uniek is dat verschillende schilderijen van Sedje Hémon daadwerkelijk als muziekstuk zijn uitgevoerd. Een aantal is te horen in uitvoeringen die speciaal voor de tentoonstelling zijn geselecteerd. Zo kan een breed publiek zich inleven in Hémons visie dat abstracte schilderkunst en muziek dezelfde taal spreken.
Publieksprogramma: luisteren, maken, ervaren
Het publieksprogramma van Seeing Sounds richt zich op kinderen, jongeren en volwassenen en verkent de verwevenheid van klank, beeld, identiteit en vrijheid. Naast de luisterstations maken workshops, gesprekken, performances en educatieve projecten deze tentoonstelling tot een multisensorische ervaring. Onderdeel van het publieksprogramma is ook een samenwerking met Muziekgebouw aan ‘t IJ voor cultuurfestival Zomerparkfeest. In dit participatieprogramma vertalen festivalbezoekers kunstwerken naar geluid met de unieke instrumenten van SoundLAB: van DJ-tools tot bijzondere instrumenten uit verschillende culturen.
Talentontwikkeling: een immersieve geluidsinstallatie
Nieuwe Helden Next Level (NHNL) is een community voor jongeren en jonge makers in Limburg die hun talent ontwikkelen binnen hiphopcultuur. NHNL ontwikkelt in samenwerking met het museum een nieuwe geluidsinstallatie die voortbouwt op de thema’s van de tentoonstelling. Deze installatie vertaalt Seeing Sounds in een ruimtelijke luisterervaring waarin bezoekers zelf onderdeel worden van een collectieve compositie. De ontwikkeling van deze geluidsinstallatie vindt in de loop van de tentoonstelling plaats en is vanaf september in het museum te ervaren. De samenwerking verbindt de tentoonstelling met hedendaagse makers die op het snijvlak van kunst, geluid en maatschappelijke verbeelding werken.
Over de kunstenaars
Sedje Hémon – schilderijen die klinken zoals ze eruitzien
De Joods-Nederlandse schilder en componist Sedje Hémon (geboren Sedje Frank, 1923-2011) was opgeleid als violist en beschouwde muziek als haar diepste roeping. Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte zij betrokken bij het verzet, en werd verraden. Ze overleefde de oorlog doordat ze in Auschwitz in het door SS-ers opgerichte kamporkest moest spelen. De fysieke gevolgen van haar gevangenschap maakten het haar na de oorlog onmogelijk nog viool te spelen. Hémon vond echter een nieuwe manier om haar muzikaliteit uit te drukken – niet via het instrument, maar via het schilderij.
De abstracte werken die zij ontwikkelde zijn opgebouwd uit nauwkeurig berekende composities van lijnen, vlakken en kleuren die gelezen en uitgevoerd kunnen worden als muziekstukken. Haar oeuvre vormt een zeldzaam voorbeeld van een volledig uitgewerkt systeem, door Hémon ‘integratiemethode’ genoemd, waarin beeldende kunst en muziek samenvallen. Het werk van Hémon is de laatste jaren herontdekt, maar verdient een steviger plaats in de canon. De tentoonstelling onderstreept dit door een uitgebreid overzicht van schilderijen en linosneden uit de jaren 50 en 60 te presenteren.
Dion Rosina – samplen als methode
De Afro-Caribisch-Nederlandse schilder Dion Rosina (1991) voelt zich aangetrokken tot vergeten verhalen, mythologieën en levens die buiten de officiële geschiedschrijving zijn gehouden. Daaruit selecteert hij beelden – van archiefstukken tot historische foto’s – die hij bewerkt en combineert tot nieuwe composities.
De sleutel tot zijn werk is het concept van de sample, ontleend aan de hiphop. Een producer neemt een fragment uit een bestaand nummer en verwerkt dat in een nieuwe productie. Zo ontstaat een gesprek tussen verschillende tradities en generaties. Rosina past deze methode toe op beelden. Door bestaande beelden toe te eigenen en in een nieuwe context te plaatsen, neemt hij een vertelruimte in die lang aan genegeerde gemeenschappen werd ontzegd. Zijn werk, waarmee hij de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2026 won, sluit aan bij actuele discussies over erfgoed, representatie en macht.
Sam Middleton – jazz als beeldtaal
Sam Middleton (1927-2015), van wie museum van Bommel van Dam dankzij een recente schenking de grootste collectie werken in Nederland bezit, bracht de energie van de Afro-Amerikaanse wijk Harlem mee naar Europa. In zijn collages combineerde hij gevonden materialen – van concertprogramma’s tot muziekpartituren – tot composities die de spontaniteit en het ritme van de jazz nabootsen. Met deze ‘geïmproviseerde solo’s’ verbeeldde de kunstenaar wat jazz voor hem betekende: een taal van beweging, dialoog en culturele uitwisseling. Zijn werk is een uitdrukking van de vrijheid die hij in zijn geboorteland had moeten bevechten.
De laatste jaren neemt de internationale waardering voor Middletons schilderijen en collages weer toe, zoals blijkt uit aankopen en presentaties door onder meer Centre Pompidou en het Stedelijk Museum. Seeing Sounds is de volgende stap in deze ontwikkeling.
Foto:
Sedje Hémon
Modèle bizarre avec des triangles, 1988
Acryl op doek, 55 × 98 cm
Sedje Hémon Stichting
Fotografie: Wet Plate Collodion; Hans Wijninga