nul vrouwen
Van 12 december 2026 tot en met 23 mei 2027 presenteert museum van Bommel van Dam nul vrouwen. Dit is de eerste tentoonstelling over vrouwelijke kunstenaars in de jaren 60 en 70 in en voorbij Nul en ZERO. Deze radicaal vernieuwende stroming wordt in de kunstgeschiedenis vooral geassocieerd met mannelijke kunstenaars. De Nederlandse Nul-groep kende geen vrouwelijke leden. En in de canon van de internationale ZERO-beweging figureren alleen mannen – op het wereldwijde fenomeen Yayoi Kusama na.
Toch speelden vrouwen in deze grensverleggende kunstperiode een belangrijke rol. Tot nu toe is deze rol onderbelicht gebleven. nul vrouwen laat zien dat er – binnen en buiten de officiële netwerken – wel degelijk vrouwelijke kunstenaars waren die experimenteerden met eenvoud, eenkleurigheid, nieuwe materialen en interactie met het publiek. En dat zij daarmee nauw aansloten bij de uitgangspunten van Nul en ZERO.
De tentoonstelling presenteert werk van Yayoi Kusama, Nanda Vigo, Maria van Elk, Ferdi, Loes van der Horst, Dadamaino, Corrie de Boer, Marja de Boer Lichtveld, Marianne Aue, Wil Fruytier en Ria van Eyk. Ook is er werk te zien van verschillende mannelijke kunstenaars uit de Nul-groep en ZERO-beweging, waaronder Lucio Fontana, Jan Schoonhoven, Heinz Mack en Henk Peeters.
Nieuwe, experimentele kunsttaal
De ZERO-beweging ontstond aan het einde van de jaren 50 vanuit een behoefte aan een nieuwe, experimentele kunsttaal. Rond de Duitse kunstenaars Heinz Mack en Otto Piene ontwikkelde zich vanuit Düsseldorf een internationaal netwerk. Dit netwerk keerde zich af van de persoonlijke, expressieve kunst van de vorige generatie. De aangesloten leden richtten zich op eenvoud, herhaling, ritme, eenkleurigheid, licht en nieuwe, vaak industriële materialen. Ook de relatie met het publiek kreeg een nieuwe impuls: via performances, happenings en ruimtelijke installaties werd kunst niet langer alleen bekeken, maar ook direct ervaren. Al snel kreeg deze beweging voet aan de grond in Nederland, waar kunstenaars Armando, Jan Henderikse, Henk Peeters en Jan Schoonhoven de Nul-groep oprichtten.
De grote vernieuwende invloed die van beide bewegingen uitging, staat vooral op naam van mannelijke kunstenaars. Inmiddels heerst er een groeiend besef dat dit beeld onvolledig is. Vrouwen leverden belangrijke en innovatieve bijdragen. Maar feit is dat zij niet altijd de erkenning kregen die zij verdienden. nul vrouwen maakt deze kunstenaars zichtbaar en draagt bij aan een breder en genuanceerder beeld van de kunstgeschiedenis.
nul vrouwen – vrouwelijke vernieuwers
nul vrouwen presenteert het werk van internationale, aan ZERO verbonden kunstenaars die in Nederland exposeerden. Onder hen bevonden zich Marianne Aue, Dadamaino, Yayoi Kusama en Nanda Vigo. Laatstgenoemde was bovendien actief als tentoonstellingsmaker van de beweging. Zij zorgde dat het werk van ZERO-kunstenaars door heel Italië te zien was. Daarnaast toont de tentoonstelling Nederlandse vernieuwers die geen deel uitmaakten van Nul of ZERO, maar die wel vanuit vergelijkbare principes werkten.
Zo verhief Wil Fruytier het weven tot een ruimtelijk medium, combineerde Corrie de Boer ritme en lijnenspel met de tactiliteit van textiel en gaf Ferdi het vrouwelijk lichaam en seksuele emancipatie een plaats binnen dezelfde experimentele traditie. Daarmee bouwden zij niet alleen voort op de grensoverschrijdingen van Nul en ZERO, maar voegden ze er ook nieuwe dimensies aan toe.
Soft Living Room
Een bijzondere plek in de tentoonstelling is gereserveerd voor het zwart-witte Soft Living Room (1968/2013) van Maria van Elk. Dit werk is geen sculptuur om alleen naar te kijken, maar een concept van geborgenheid waar je je in kunt begeven. Bezoekers nemen plaats tussen zachte heuvels van kunstbont, schuimplastic en kunstzijde, en veranderen zo van toeschouwer in deelnemer. Een belangrijke inspiratiebron voor de kunstenaar was Yayoi Kusama; Van Elk heeft haar performances meerdere keren bijgewoond. Het iconische Soft Living Room werd in 2013 op verzoek van het Stedelijk Museum Schiedam opnieuw gerealiseerd en kan dit najaar weer door een nieuwe generatie worden ervaren.
Kusama in Holland
Tijdens de looptijd van nul vrouwen is in het Auditorium van museum van Bommel van Dam de documentaire Kusama in Holland (2026) te zien. Deze film van Memphis Features belicht de periode die Yayoi Kusama in de jaren 60 in Nederland doorbracht, waar zij aansluiting vond bij de Nul-groep. Met uniek archiefmateriaal, anekdotes van ooggetuigen en inzichten van kunsthistorici brengt de documentaire deze belangrijke periode uit Kusama’s kunstenaarschap in beeld.
Meer aandacht voor vrouwelijke en onderbelichte kunstenaars
De collectie van museum van Bommel van Dam bevat werk van Nul-kunstenaars Armando, Jan Schoonhoven en herman de vries. In die zin weerspiegelt zij het mannelijk perspectief dat lange tijd bepalend was voor de experimentele kunst in Nederland van de jaren 60 en 70. Sinds 2023 werkt het museum actief aan een inclusiever beleid en is er meer aandacht voor vrouwelijke en onderbelichte kunstenaars. nul vrouwen en recente langdurige bruiklenen van werk van Corrie de Boer getuigen van deze inzet.
Gerelateerde evenementen
Tags
Van 12 december 2026 tot en met 23 mei 2027 presenteert museum van Bommel van Dam nul vrouwen. Dit is de eerste tentoonstelling over vrouwelijke kunstenaars in de jaren 60 en 70 in en voorbij Nul en ZERO. Deze radicaal vernieuwende stroming wordt in de kunstgeschiedenis vooral geassocieerd met mannelijke kunstenaars. De Nederlandse Nul-groep kende geen vrouwelijke leden. En in de canon van de internationale ZERO-beweging figureren alleen mannen – op het wereldwijde fenomeen Yayoi Kusama na.
Toch speelden vrouwen in deze grensverleggende kunstperiode een belangrijke rol. Tot nu toe is deze rol onderbelicht gebleven. nul vrouwen laat zien dat er – binnen en buiten de officiële netwerken – wel degelijk vrouwelijke kunstenaars waren die experimenteerden met eenvoud, eenkleurigheid, nieuwe materialen en interactie met het publiek. En dat zij daarmee nauw aansloten bij de uitgangspunten van Nul en ZERO.
De tentoonstelling presenteert werk van Yayoi Kusama, Nanda Vigo, Maria van Elk, Ferdi, Loes van der Horst, Dadamaino, Corrie de Boer, Marja de Boer Lichtveld, Marianne Aue, Wil Fruytier en Ria van Eyk. Ook is er werk te zien van verschillende mannelijke kunstenaars uit de Nul-groep en ZERO-beweging, waaronder Lucio Fontana, Jan Schoonhoven, Heinz Mack en Henk Peeters.
Nieuwe, experimentele kunsttaal
De ZERO-beweging ontstond aan het einde van de jaren 50 vanuit een behoefte aan een nieuwe, experimentele kunsttaal. Rond de Duitse kunstenaars Heinz Mack en Otto Piene ontwikkelde zich vanuit Düsseldorf een internationaal netwerk. Dit netwerk keerde zich af van de persoonlijke, expressieve kunst van de vorige generatie. De aangesloten leden richtten zich op eenvoud, herhaling, ritme, eenkleurigheid, licht en nieuwe, vaak industriële materialen. Ook de relatie met het publiek kreeg een nieuwe impuls: via performances, happenings en ruimtelijke installaties werd kunst niet langer alleen bekeken, maar ook direct ervaren. Al snel kreeg deze beweging voet aan de grond in Nederland, waar kunstenaars Armando, Jan Henderikse, Henk Peeters en Jan Schoonhoven de Nul-groep oprichtten.
De grote vernieuwende invloed die van beide bewegingen uitging, staat vooral op naam van mannelijke kunstenaars. Inmiddels heerst er een groeiend besef dat dit beeld onvolledig is. Vrouwen leverden belangrijke en innovatieve bijdragen. Maar feit is dat zij niet altijd de erkenning kregen die zij verdienden. nul vrouwen maakt deze kunstenaars zichtbaar en draagt bij aan een breder en genuanceerder beeld van de kunstgeschiedenis.
nul vrouwen – vrouwelijke vernieuwers
nul vrouwen presenteert het werk van internationale, aan ZERO verbonden kunstenaars die in Nederland exposeerden. Onder hen bevonden zich Marianne Aue, Dadamaino, Yayoi Kusama en Nanda Vigo. Laatstgenoemde was bovendien actief als tentoonstellingsmaker van de beweging. Zij zorgde dat het werk van ZERO-kunstenaars door heel Italië te zien was. Daarnaast toont de tentoonstelling Nederlandse vernieuwers die geen deel uitmaakten van Nul of ZERO, maar die wel vanuit vergelijkbare principes werkten.
Zo verhief Wil Fruytier het weven tot een ruimtelijk medium, combineerde Corrie de Boer ritme en lijnenspel met de tactiliteit van textiel en gaf Ferdi het vrouwelijk lichaam en seksuele emancipatie een plaats binnen dezelfde experimentele traditie. Daarmee bouwden zij niet alleen voort op de grensoverschrijdingen van Nul en ZERO, maar voegden ze er ook nieuwe dimensies aan toe.
Soft Living Room
Een bijzondere plek in de tentoonstelling is gereserveerd voor het zwart-witte Soft Living Room (1968/2013) van Maria van Elk. Dit werk is geen sculptuur om alleen naar te kijken, maar een concept van geborgenheid waar je je in kunt begeven. Bezoekers nemen plaats tussen zachte heuvels van kunstbont, schuimplastic en kunstzijde, en veranderen zo van toeschouwer in deelnemer. Een belangrijke inspiratiebron voor de kunstenaar was Yayoi Kusama; Van Elk heeft haar performances meerdere keren bijgewoond. Het iconische Soft Living Room werd in 2013 op verzoek van het Stedelijk Museum Schiedam opnieuw gerealiseerd en kan dit najaar weer door een nieuwe generatie worden ervaren.
Kusama in Holland
Tijdens de looptijd van nul vrouwen is in het Auditorium van museum van Bommel van Dam de documentaire Kusama in Holland (2026) te zien. Deze film van Memphis Features belicht de periode die Yayoi Kusama in de jaren 60 in Nederland doorbracht, waar zij aansluiting vond bij de Nul-groep. Met uniek archiefmateriaal, anekdotes van ooggetuigen en inzichten van kunsthistorici brengt de documentaire deze belangrijke periode uit Kusama’s kunstenaarschap in beeld.
Meer aandacht voor vrouwelijke en onderbelichte kunstenaars
De collectie van museum van Bommel van Dam bevat werk van Nul-kunstenaars Armando, Jan Schoonhoven en herman de vries. In die zin weerspiegelt zij het mannelijk perspectief dat lange tijd bepalend was voor de experimentele kunst in Nederland van de jaren 60 en 70. Sinds 2023 werkt het museum actief aan een inclusiever beleid en is er meer aandacht voor vrouwelijke en onderbelichte kunstenaars. nul vrouwen en recente langdurige bruiklenen van werk van Corrie de Boer getuigen van deze inzet.